شكل گيري وروند ظهور كلان شهرها ،بخصوص در كشورهاي در حال توسعه از ان جمله در ايران، پديده اي است بسيار مهم كه رويكردي ويژه را ميطلبد. مسئله رشد شهرهاي بزرگ در اغلب كشورهاي د رحا توسعه ، به مرور توجه زيادي را بخود جلب نمود . طي اين چند دهه كه كلان شهرها دراين كشور ها رشد و گسترش سريعي را داشته اند ، اظهار نظرهاي بسياري در اين رابطه مطرح گرديده است .در سالهاي مياني دهه پنجاه ميلادي رشد كلان شهرها بصورت مثبتي ارزيابي ميشد.
درمورد ايران يا دقيق تر تهران با مراجعه به مطبوعات و نشريات سالهاي سي خورشيدي، بارها با عناويني از قبيل ؛ تهران نيويورك خاور ميانه وامثال ان مواجه ميشويم،كه حاكي از رويكرد مثبت و استقبا ل ازرشد وگسترش تهران در ان سالهاست. باز هم در همان سالها پديده گسترش شهرها در ساير كشور هاي توسعه نيافته ،گسترش شهرهاي بزرگ پديده اي مقبول و مثبت بود. بارها مشخصا “ در اوائل دهه 60 ميلادي از راديو هاي محلي برزيل شنيده ام ، كه با افتخار ميگفتند ؛ شهر ما ، سائو پائولو ، شهريست كه بيشتر از از هر شهر ديگر در جهان در حال گسترش است.
ولي به تدريج با ظهور مشكلات ناشي از گسترش فو ق ،شورو شوق سابق جاي خود را به نگراني داد. در واقع از يكطرف ميتوان گفت ؛ گسترش كلان شهر، بويژه ندر وضعيت توسعه نيافته مشكلات و معلضلات فراواني شده ، به مرور زمان با ادامه مشكلات و در واقع ناتوانائي مسئولين در رفع واز ميان برداشتن انها، گسترش مذكور بصورت پديده اي منفي، مطرح ميگردد . از سوي ديگر اين واقعيت مهم هم صادق استكه : رشد وگسترش كلان شهر هم موجب بوجود سطحي از توانائي اقتصادي،اجتماعي در كشورهاي در حال توسعه گرديده است؛ كه به صورت ديگري ،در عمل (با توجه به تجربيات معا صر اكثر كشورهاي توسعه نيافته ) غير قابل تحقق بوده است. چون توسعه كلان شهردر وضعيت توسعه نيافته موجب رشد جمعيت شهر و امكان بهره وري بنگاهها ي نو پا از تجمع جمعيتي وصرفه هاي ناشي از ان ميگردد.
بنا بر اين ، گسترش كلان شهر در عين حال كه مسئله افرين است؛ اين واقعيت را نيز با يد در نظر داشت «توسعه» در وضعيت هاي توسعه نيافته درواقع حاصل توسعه شهر نشيني
در نتيجه گسترش كلان شهر است و يا حتي مشروط به توسعه كلان شهر است.
شكل گيري و ظهور تدر يجي كلان شهر در جوامع صنعتي.
شهر Urban , , Urban Area , درمقابل كلان شهر Metropol Metropolitan Zone در واقع دو قالب متمايز براي تبيين گسترده و مشخص تر انچه از نظر اقتصادي ، جمعيتي، اجتماعي ، جغرافيائي ، اكولوژيكي «شهر» خوانده ميشود،ميباشد.
از انجا كه تعريف مشخص معيني از «پد يده» شهر وجود ندارد، براي تمايز شهر از كلان شهر و يا اوربان از متروپل ، يا، اوربان اريا ، از ، متروپليتان اريا ، بايد به اين تبيين يا صحيح تر به اين« توصيف» كلي اكتفا نمود ، كه غرض از مفاهيم فوق،ود علاوه بر آن مفاهيم ديگر همچون : محدوده قانوني شهر، سطح شهر، در واقع همان چيزي است كه به حسب معمول شهر خوانده ميشود. يعني سطح و يا بافت ساخته شده اي كه در آن ، ساخته ها ويا ساختارهاي فيزيكي مختلف ، براي مصارف گوناگون غير روستائي (كشاورزي)،بصورت پيوسته ودر همه جهات استقرار يافته باشند . بصورتي كه عدم پيوستگي ساختارهاي فيزيكي وبنا هاي مورد بحث ، فقط به وجود موانع طبيعي همچون صخره، كوه، بركه، بيشه و نظير ان ، يا زمين هاي ساخته نشده درون شهر منحصر ، باشد. در محدوده چنين واحدي از سر زمين،اجتمائي كه از نظر فعاليعت هاي اقتصادي، اجتماعي، سياسي «شهري » محسوب ميشوند ساكن ،ميباشند.
يك شهر يا واحد شهري با داشتن يك هسته اصلي وبهره مندي از امكانات و فرصت هاي صنعتي و يا «عمد تا”» توسعه صنعت وخدمات ، موجب رشد شهر نشيني واستقرارهاي شهري در نواحي اطراف وهم جوار خود، ميگردد. شهر يا هسته اصلي، در ارتباط متقابل با نقاط شهري موجود يادر حال شكل گيري دراطراف خود ،بمرور تغير عملكرد داذه (البته تغير درهمه ي ابعاد اقتصادي،اجتماعي سياسي، فيزيكي) و با عملكردهاي متنوع جديدي كه حاصل ارتباط و تاثير متقابل فوق ميباشند، روبرو ميگردد . بصورتيكه ، تجمع جمعيتي ،( Aglomeration) ، فيزيكي، اداري جديد از نظر كيفي وكمي وعملكردي، همطراز و قابل مقايسه با محدوده اوليه شهر نبوده وبطور كلي، فراترو پيچيده تراز عملكرد اوليه ان ، باشد.
بد ين صورت دراثر توسعه روند صنعتي وخدماتي، بسط و گسترش امكانات شهر، شهر اوليه با «يگانه» انتگره نمودن وضعيت هاي شهري مجاور با خود ، به « كلان شهر» تبديل ، ميگردد. در واقع كلان شهر يا متروپل ،حاصل يگانگي ، (انتگراسيون) مذكور است.
http://www.shahrsazi-va-tosee.com
| مقاله 1: | html | |
| مقاله 2: | html | |
| مقاله 3: | html | |
| مقاله 4: | html | |
| مقاله 5: | html |